Bakı. Trend:
Son illər Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığın
dərinləşdirilməsi istiqamətində getdikcə daha fəal və ardıcıl
irəliləyiş nümayiş etdirir. Bu, regiona təkcə strateji tərəfdaş
kimi deyil, həm də vahid sabitlik məkanının formalaşmasında, enerji
sahəsində əməkdaşlıq və Xəzərdən Avropaya nəqliyyat
inteqrasiyasında mühüm həlqə kimi baxan Prezident İlham Əliyevin
uzunmüddətli strategiyasının tərkib hissəsidir.
Bakı üçün Mərkəzi Asiya sadəcə bazar və ya tranzit dəhlizi
deyil, ortaq tarixi köklər, mədəni əlaqələr və oxşar çağırışlar
məkanıdır. Məhz buna görə də son illər Azərbaycan, Türkmənistan və
Özbəkistan arasında davamlı yaxınlaşma dinamikası müşahidə olunur.
Dövlət başçısının şəxsi iştirakı əsas amilə çevrilib, bunun
sayəsində birgə layihələr sadəcə bəyannamə olmaqdan çıxıb və
regional əməkdaşlığın real mexanizmlərinə çevrilib.
Avqustun 22-də Türkmənbaşıda Azərbaycan, Türkmənistan və
Özbəkistan arasında üçtərəfli sammit keçirilib. Danışıqların
yekununda tərəfdaşlığın logistikadan humanitar təşəbbüslərə qədər
genişlənməsini təmin edən sənədlər paketi imzalanıb. Mərasimdə
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Türkmənistan
Xalq Maslahatının sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Özbəkistan
Prezidenti Şavkat Mirziyoyev iştirak ediblər.
Tərəflər Birgə Bəyanat qəbul edib, həmçinin bir sıra sazişlər
imzalayıblar: beynəlxalq hava daşımalarının inkişafına dair
memorandum, Füzuli və Arxadağ şəhərləri arasında qardaşlaşmış şəhər
münasibətləri haqqında protokol, habelə nəqliyyat və logistika
sahəsində əməkdaşlıq sahəsində üçtərəfli memorandum.
Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında əməkdaşlıq son illər
nəzərəçarpacaq dərəcədə intensivləşib. Simvolik addımlardan biri də
Xəzərin neft və qaz ehtiyatlarının birgə işlənməsinə yol açan
mübahisəli “Kəpəz-Sərdar” yatağının adının “Dostluq” adlandırılması
oldu. 2021-ci ildə tərəflər saytın inkişafı ilə bağlı memorandum
imzalayıblar, 2023-cü ildə isə SOCAR-ın Türkmənistandakı digər
layihələrdə iştirakını müzakirə ediblər. Eyni zamanda, bu ilin
əvvəlindən Azərbaycan 28 milyon dollar dəyərində 187 milyon kubmetr
türkmən qazı alıb.
Türkmənbaşıda çıxış edən Prezident İlham Əliyev bu gün enerji
sahəsində əməkdaşlıq üçün gözəl imkanların olduğunu vurğulayıb.
“Bizim Türkmənistanla ənənəvi energetika əməkdaşlığımız vardır.
Biz Özbəkistanla da bu sahəyə artıq qədəm qoymuşuq. Bizim dövlət
neft şirkətimiz SOCAR artıq Özbəkistanda neft yatağının
işlənilməsinə də başlayıb, kontrakt imzalanıb. Ümid edirik ki,
yaxın bir-iki il ərzində bizə gözəl xəbərlər verəcəklər.
Özbəkistanda böyük neft yatağının kəşf edilməsi xəbərini biz
hamımız səbirsizliklə gözləyirik”, – dövlət başçısı deyib.
Bakı ilə Daşkənd arasında iqtisadi əlaqələr çoxdan strateji
xarakter alıb. İkitərəfli ticarət dövriyyəsi durmadan artır, onun
strukturu şaxələnir. Əsas sahələr arasında aqrar-sənaye sektoru,
tekstil, neft-kimya və maşınqayırma sahələri var.
Özbəkistanda Azərbaycan kapitallı müəssisələrin sayı 2019-cu il
178-dən 2025-ci ilin aprelində 278-ə yüksəlib. Mütəmadi keçirilən
biznes forumlar və hökumətlərarası komissiyalar əlverişli
investisiya mühitinin yaradılmasında və sahibkarlar arasında
əlaqələrin gücləndirilməsində mühüm rol oynayır.
Prezident Şavkat Mirziyoyev vurğulayıb: “Milli nəqliyyat
sistemlərinin inteqrasiyasının dərinləşdirilməsi məqsədilə
regionumuzda fəaliyyətdə olan və perspektivli marşrutların
birləşdirilməsi planlarını ətraflı müzakirə etdik. Özbəkistan bu
sahədə əlaqələndirilmiş siyasətin həyata keçirilməsinin
tərəfdarıdır. Bu, ilk növbədə, tarif siyasəti və beynəlxalq
bazarlara çıxış zamanı biznes üçün əlverişli şəraitin yaradılması
məsələlərinə aiddir. Biz logistika infrastrukturunun inkişafı
layihələri üzərində birgə iş aparılması və Xəzər dənizi vasitəsilə
bərə daşımaları üzrə razılığa gəldik”.
Səfər zamanı hazırda strateji əhəmiyyət kəsb edən nəqliyyat
əməkdaşlığına xüsusi diqqət yetirilib. Tranzit və logistika
sahəsində imzalanmış sənədlər aydın şəkildə göstərir ki, Mərkəzi
Asiya ölkələri öz marşrutlarını Azərbaycanla daha da sıx
birləşdirməyi gözləyirlər. İndiki geosiyasi şəraitdə məhz Bakıdan
keçən marşrutlar ən etibarlı, rahat və sərfəli – həm qiymət, həm də
çatdırılma müddətinə görə çevrilir.
Zəngəzur dəhlizinin gələcək fəaliyyəti xüsusi perspektiv açır.
Bu marşrut Mərkəzi Asiyadan Avropaya çatdırılma müddətini
əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər ki, bu da xüsusilə enerji
resurslarının, uran və digər strateji qiymətli malların ixracı üçün
vacibdir. Region ölkələri üçün bu, sadəcə olaraq yeni nəqliyyat
arteriyası deyil, Avropa bazarında öz mövqelərini möhkəmləndirmək
üçün real şansdır.
Eyni dərəcədə vacib sahə siyasi qarşılıqlı fəaliyyətdir.
Türkmənistan, Azərbaycan və Özbəkistan beynəlxalq arenada birgə
təşəbbüslərə hazır olduqlarını nümayiş etdirirlər. Qurbanqulu
Berdiməhəmmədov qeyd edib: “Bugünkü görüş çoxtərəfli münasibətlər
baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Danışıqlar çərçivəsində
əməkdaşlığın müxtəlif aspektlərini, çoxtərəfli qarşılıqlı fəaliyyət
məsələsini, – xüsusən siyasi-iqtisadi, mədəni-humanitar sahələrdə,
– müzakirə etdik. Bu gün Türkmənistan, Azərbaycan və Özbəkistan
açıq dialoq aparır, əməkdaşlıq edir və beynəlxalq təşkilatlar
çərçivəsində, o cümlədən BMT-də bir-birinin təşəbbüslərini
dəstəkləyir”.
O, həmçinin üç ölkənin qarşılıqlı fəaliyyətinin bütün regionun
inkişafına töhfə verdiyini vurğulayıb: “Dialoq bərabərhüquqlu
əsasda, təkcə üçtərəfli formatda deyil, həm də sülhün və sabitliyin
möhkəmlənməsi məqsədilə bütün region çərçivəsində aparılır”.
Azərbaycanın təşəbbüsləri ardıcıl olaraq ölkəni Cənubi Qafqaz və
Mərkəzi Asiya arasında əsas halqaya çevirir. Bu, enerji
layihələrinə, nəqliyyat marşrutlarına və humanitar əlaqələrə
aiddir.
Görüşün yekununda Prezident İlham Əliyev bildirib: “Müzakirə
olunan məsələlər burada artıq qeyd olundu, onları təkrar etmək
istəmirəm. Amma bir şeyi deyə bilərəm, artıq müvafiq dövlət
qurumlarına göstərişlər verildi ki, üçtərəfli əməkdaşlıq formatı
yaradılsın və bizim növbəti görüşümüzə konkret istiqamətlər üzrə
təkliflər verilsin. Bütün göstərişlər verildi. Yenə də deyirəm,
burada səslənmişdi – nəqliyyat, tranzit, logistika,
elektroenergetika, neft, qaz sahələri və mədəni əlaqələr. Qaldı ki,
bütün bu göstərişlərin vaxtında yerinə yetirilməsinə, mənim buna da
şübhəm yoxdur”.
Türkmənbaşı görüşün nəticələri aydın göstərir ki, Azərbaycan və
Mərkəzi Asiya arasında yaxınlaşma kursu davamlı və uzunmüddətli
xarakter alır. Prezident İlham Əliyevin sistemli siyasəti ölkəni
ardıcıl olaraq Avrasiyanın əsas enerji və tranzit mərkəzinə
çevirir.
Onun uzaqgörənliyi və əzmkarlığı sayəsində enerji, nəqliyyat və
yaşıl iqtisadiyyat layihələri regional miqyas alır və təkcə
ayrı-ayrı ölkələrin deyil, Xəzərdən Avropaya qədər bütün məkanın
maraqlarına xidmət etməyə başlayır. Bu gün Bakı Cənubi Qafqazı və
Mərkəzi Asiyanı birləşdirən etibarlı körpüyə çevrilir, etimada,
praqmatizmə və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlıq modeli
təklif edir.
