Bakı. Trend:
Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (TCTC) Mərkəzi Asiya
layihələri çərçivəsində “yaşıl ammonyak”ın Xəzər dənizi vasitəsilə
idxalı üçün imkan yarada bilər.
Trend xəbər verir
ki, bu barədə Avropa İttifaqı (Aİ) tərəfindən maliyyələşdirilən
meta-tədqiqatda (EU-funded meta-study) qeyd olunur.
Hesabatda qeyd olunur ki, etibarlı enerji təchizatının təmin
edilməsi əsas vəzifələrdən biridir və bu, həm ənənəvi fosil yanacaq
tədarükünün şaxələndirilməsini, həm də bərpa olunan enerji
mənbələrinə (BEM) keçidi əhatə edir.
“Aİ-nin uzunmüddətli planı BEM-in inkişafına və enerji
səmərəliliyinin artırılmasına yönəlib ki, bu da fosil yanacaqlardan
asılılığın azaldılmasının ən effektiv yoludur. Dayanıqlı enerji
balansına uğurlu keçid üçün bütün sektorların, o cümlədən əksər
regionlar üçün xüsusilə mühüm olan isitmə sahəsinin
elektrikləşdirilməsinin artımına üstünlük verilməsi də son dərəcə
vacibdir. Artıq regionda enerji balansına getdikcə daha çox təsir
göstərən iri miqyaslı BEM layihələri həyata keçirilir. Bunlara
Cənubi Qafqazda yeni külək və günəş elektrik stansiyaları –
Azərbaycanda gücü 240 MVt olan Xızı–Abşeron külək elektrik
stansiyası və Ermənistanda gücü 200 MVt olan Ayg-1 günəş elektrik
stansiyası daxildir. Qara dəniz də əsas zonalardan biridir:
Rumıniya dənizdə külək parklarının tikintisi planlarını irəli
aparır. Qazaxıstanda ambisiyalı “Hyrasia One” layihəsi külək və
günəş generasiyasından istifadə etməklə ildə 2 milyon tona qədər
“yaşıl hidrogen” istehsalını hədəfləyir. Bununla yanaşı,
“TotalEnergies” şirkətinin gücü 1 QVt olan “Mirnıy” külək
stansiyası və “ACWA Power” şirkətinin gücü 1 QVt olan “Zhetysu”
layihəsi kimi iri bərpa olunan enerji layihələri də mövcuddur”, –
deyə hesabatda bildirilir.
Bununla belə, analitiklər vurğulayırlar ki, bu güclərin inşası,
BEM üçün zəruri şəbəkə və bazar əlaqələrinin yaradılması, eləcə də
məişət və sənaye isitmə sistemlərinin elektrikləşdirilməsi zaman
tələb edir.
“Bu müddətdə diqqət keçid dövründə sabitliyi təmin etmək
məqsədilə mövcud qaz tədarükünün şaxələndirilməsinə yönəldilir. Bu,
Yunanıstan–Bolqarıstan interkonnektoru (IGB) kimi mövcud
infrastruktur vasitəsilə həyata keçirilir; həmin xətt Cənub Qaz
Dəhlizi (CQD) üzrə Xəzər qazını şimala nəql edir.
Təhlükəsizliyə əlavə zəmanəti Aleksandrupolis kimi yeni
terminallardan mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) ikitərəfli axınını
mümkün edən BRUA dəhlizi (Bolqarıstan-Rumıniya-Macarıstan-Avstriya)
verir. Rumıniyada yaxın zamanda istismara veriləcək “Neptun Deep”
dəniz yatağı iri daxili mənbə təmin edəcək, Ukraynanın yeraltı qaz
anbarları isə qonşular üçün mühüm mövsümi enerji ehtiyatı rolunu
oynayır”, – hesabatda qeyd olunur.
Tədqiqatda vurğulanır ki, aşağı karbonlu enerji balansına keçid
üçün bəzi qaz marşrutlarının modernləşdirilməsi tələb oluna
bilər.
“Bəzi hallarda bu, hidrogen və “yaşıl yanacaq” üçün yenidən
təchizatlandırmanı da əhatə edə bilər. Enerji keçidinin əsas
elementlərindən biri Ukraynanın qaz şəbəkəsinin Mərkəzi Avropa
Hidrogen Dəhlizi çərçivəsində hidrogenin nəqlinə hazırlanması
planıdır. Bu isə uyğunluğun təmin edilməsi üçün Ukrayna, Slovakiya
və Almaniyanın ötürücü sistem operatorları (TSO) tərəfindən texniki
yoxlamalar tələb edir. Sözügedən dəhliz mövcud boru kəmərlərindən
istifadə etməklə təxminən 2030-cu ilədək Ukraynanın “yaşıl
hidrogen”inin Mərkəzi Avropaya tədarükünü nəzərdə tutur. Bundan
əlavə, Xəzər dənizi üzərindən TCTC kimi yeni logistika marşrutları
Mərkəzi Asiya layihələri çərçivəsində “yaşıl ammonyak”ın idxalı
üçün yol aça, ticarəti ənənəvi enerji axınlarından kənarda
şaxələndirə bilər”, – tədqiqatda qeyd edilib.
