Bakı. Trend:
Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) ölkədə əməliyyat fəaliyyətinə
başlamaq üçün Türkmənistanla çərçivə sazişinin imzalanmasını ilkin
şərt hesab edir.
Bu barədə Trend-ə AİB-in
Mərkəzi Asiya üzrə Regional Ofisinin rəhbəri Olivye Kueni
bildirib.
“Türkmənistandakı əməliyyatlarımız hazırda çərçivə müqaviləsi
imzalanana qədər məhdud olsa da, bu yaxınlarda Aşqabada etdiyimiz
missiya gələcək əməkdaşlığa açıq qarşılıqlı maraq göstərdi.
Əlaqənin yaxşılaşdırılmasına və rəqəmsal infrastrukturun
gücləndirilməsinə yönəlmiş layihələr bu tərəfdaşlıqda əhəmiyyətli
rol oynaya bilər”, – o deyib.
Kueni izah etdi ki, mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, son
əlaqələr hər iki tərəfin qarşılıqlı marağını nümayiş etdirir və
nəqliyyat bağlantısı və rəqəmsal infrastruktur sahələrindəki
layihələr zəruri razılaşma bağlandıqdan sonra gələcək əməkdaşlıq
üçün əsas yarada bilər.
“AİB fəaliyyətə başladıqdan sonra, çox güman ki, dayanıqlı
nəqliyyat həllərinin, rəqəmsal texnologiyaların və ciddi ekoloji və
sosial standartların tətbiqinin dəstəklənməsinə diqqət yetirəcək.
Məqsədimiz həmişə infrastruktur layihələrinin yalnız bağlantını
yaxşılaşdırmadan, həm də uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfə
verməsini təmin etməkdir”, – o qeyd edib.
Kueni həmçinin vurğulayıb ki, bank fəaliyyətə başlayarkən
dayanıqlı nəqliyyata, rəqəmsal texnologiyalara və ətraf mühit və
sosial standartlara uyğunluğa üstünlük verəcək və infrastruktur
investisiyalarının uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfə verməsini
təmin edəcək.
“AİB həmçinin Aİ və Mərkəzi Asiya ölkələri tərəfindən yaradılmış
Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi Koordinasiya Platformasının bir
hissəsidir. Bu platforma vasitəsilə biz Mərkəzi Asiyada regional
inteqrasiyanı dərinləşdirə və davamlı iqtisadi artımı təşviq edə
biləcək sərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma təşəbbüslərini
dəstəkləmək üçün çoxtərəfli tərəfdaşlarla sıx əməkdaşlıq edirik”, –
o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, bank Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi
koordinasiya platformasında iştirak edir və Mərkəzi Asiyada
regional inteqrasiyanı və iqtisadi artımı gücləndirməyə yönəlmiş
sərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma layihələrinin irəliləməsi
üçün beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edir.
“Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizinin
inkişafı və rəqəmsallaşdırılması ilə bağlı təşəbbüsləri, xüsusən də
Aİ-nin Qlobal Şəbəkə strategiyasına uyğun olduqda dəstəkləmək üçün
imkanları fəal şəkildə araşdırır”, – Kueni qeyd edib.
O, bankın dəhlizlə bağlı layihələrə, xüsusən də Avropa
İttifaqının Qlobal Gateway çərçivə strategiyasına uyğun olan
layihələrə potensial dəstək sahələrini nəzərdən keçirdiyini
vurğulayıb.
“Su ehtiyatlarının idarə olunması Mərkəzi Asiyada ən aktual
məsələlərdən biridir və Türkmənistan da istisna deyil. Region artan
su qıtlığı və ətraf mühit dəyişiklikləri ilə üzləşir, bu da
dayanıqlı su infrastrukturunu xüsusilə vacib edir”, – Kueni
bildirib.
O qeyd edib ki, su ehtiyatlarının idarə olunması bütün region, o
cümlədən Türkmənistan üçün əsas problemdir, çünki artan su qıtlığı
və ətraf mühit amilləri davamlı infrastrukturun əhəmiyyətini
artırır.
“AİB Özbəkistanda Aral dənizinin bərpası kimi layihələr
vasitəsilə bu sahədə dəyərli təcrübə qazanıb. Orada bank meşələrin
və su ehtiyatlarının bərpası, eləcə də dayanıqlı suvarma
sistemlərinin təkmilləşdirilməsi təşəbbüslərini dəstəkləyir. Bu
layihələr hədəflənmiş investisiyaların eyni zamanda ekosistemin
bərpasına töhfə verə biləcəyini və yerli icmalara və kənd
təsərrüfatına necə dəstək verə biləcəyini nümayiş etdirir”, – o
bildirib.
Kueni AİB-in Özbəkistandakı təcrübəsini qeyd edərək bildirib ki,
bank Aral dənizinin bərpası layihələrini, o cümlədən ekosistemin
bərpası və təkmilləşdirilmiş suvarma sistemlərini dəstəkləyib və
investisiyaların eyni zamanda ətraf mühitin bərpasını təşviq edə
biləcəyini və yerli əhalini dəstəkləyə biləcəyini nümayiş
etdirib.
“Gələcəkdə inanırıq ki, əməkdaşlıq üçün möhkəm bir çərçivə
yaradıldıqdan sonra Türkmənistanda da oxşar əməkdaşlıq imkanları
yarana bilər. Xüsusilə, su, enerji və iqlim dəyişikliyi üzrə Avropa
Komandası təşəbbüsü çərçivəsində təmiz enerji və su ehtiyatları
sahəsində layihələri nəzərdən keçirə bilərik”, – deyə o qeyd
edib.
Kueni əlavə edib ki, müvafiq hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonra
Türkmənistanla gələcək əməkdaşlığa Avropa Komandası çərçivəsində
təmiz enerji və su ehtiyatları sahəsində təşəbbüslər daxil ola
bilər.
“Mərkəzi Asiya ölkələrinin təcrübəsindən və ən yaxşı
təcrübələrindən istifadə etməklə, bu cür əməkdaşlıq iqlim
risklərinin azaldılmasına kömək edə bilər və eyni zamanda regionda
daha inteqrasiya olunmuş və dayanıqlı inkişafı təşviq edə bilər”, –
deyə o bildirib.
Kueni regional təcrübə və ən yaxşı təcrübələrdən istifadənin
iqlim risklərinin azaldılmasına və Mərkəzi Asiyada dayanıqlı
inkişafın təşviq edilməsinə kömək edə biləcəyini vurğulayıb.
“Türkmənistan, xüsusən də bol günəş və külək enerjisi
ehtiyatlarına görə təmiz enerji sahəsində əhəmiyyətli potensiala
malikdir. AİB-in perspektivindən bu, ölkənin daha şaxələndirilmiş
və dayanıqlı enerji sisteminə keçidini dəstəkləmək üçün əhəmiyyətli
imkanlar yaradır”, – deyə o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Türkmənistanın əhəmiyyətli günəş və külək
enerjisi potensialı enerji sisteminin şaxələndirilməsi və daha
dayanıqlı modelə keçid üçün imkanlar açır.
“Bunun bariz nümunəsini qonşu Özbəkistanda görmək olar, burada
bərpa olunan enerjinin inkişafı son beş ildə sürətlə inkişaf edib.
2021-ci ildə ilk günəş enerjisi layihəsinin istifadəyə
verilməsindən bəri ölkədə hazırda 15 günəş fotovoltaik (PV)
stansiyası və ümumi quraşdırılmış gücü 5,5 GVt olan beş külək
elektrik stansiyası var. Bundan əlavə, ölkə elektrik şəbəkəsini
balanslaşdırmaq üçün bir sıra batareya enerjisi saxlama sistemləri
(BESS) inkişaf etdirir”, – deyə o qeyd edib.
Kueni Özbəkistanı günəş və külək elektrik stansiyaları da daxil
olmaqla bərpa olunan enerji tutumunun sürətlə genişlənməsini, eləcə
də şəbəkənin sabitliyini təmin etmək üçün enerji saxlama
sistemlərinin inkişafını yaşayan bir ölkə kimi nümunə göstərib.
“AİB ümumi gücü təxminən 1 GVt olan dörd günəş layihəsini
maliyyələşdirməklə bu irəliləyişdə mühüm rol oynayıb. Bu
investisiyalar Özbəkistanın enerji qarışığında bərpa olunan enerji
mənbələrinin payının artmasına töhfə verib və regionda
genişmiqyaslı günəş enerjisinin tətbiqinin həm mümkün, həm də
effektiv olduğunu nümayiş etdirib”, – o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, AİB genişmiqyaslı günəş enerjisi
layihələrini maliyyələşdirməklə Özbəkistanda bərpa olunan enerjinin
inkişafına töhfə verib və bu, regionda günəş enerjisi istehsalının
genişmiqyaslı tətbiqinin mümkünlüyünü təsdiqləyib.
“Günəş və külək enerjisindən əlavə, bank regionda iri su
elektrik stansiyaları layihələrinin maliyyələşdirilməsində də fəal
iştirak edir. Biz həmçinin elektrik ötürmə xətlərinin və
sərhədlərarası enerji infrastrukturunun inkişafı sahəsindəki
təcrübəmizi bölüşməyə hazırıq. Buraya Orta Asiyada Tacikistan və
Qırğızıstan arasında CASA-1000 qarşılıqlı əlaqəsi kimi layihələr,
eləcə də Avropada bir sıra əsas enerji şəbəkələrinin qarşılıqlı
əlaqəsi layihələri, o cümlədən AvroAsiya, Adriatik Link, Biskay
körfəzi, Seltik, NeuConnect və Baltik dənizi şəbəkəsi daxildir”, –
o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, bankın fəaliyyəti yalnız günəş və külək
enerjisini deyil, həm də su elektrik stansiyalarını və
sərhədlərarası elektrik infrastrukturunu, o cümlədən böyük
qarşılıqlı əlaqə layihələrinin maliyyələşdirilməsində iştirakı
əhatə edir.
“Daşkənddəki yeni ofis Türkmənistan da daxil olmaqla bütün Orta
Asiya regionunu əhatə etmək üçün nəzərdə tutulub. Türkmənistanla
çərçivə müqaviləsi imzalandıqdan sonra bu ofis bankın ölkədəki
əməliyyatlarını dəstəkləməyə hazır olacaq”, – o bildirib.
Kueni izah edib ki, EIB-nin Daşkənddəki regional ofisi
bütövlükdə Orta Asiyanı əhatə edir və müqavilədən sonra
Türkmənistandakı əməliyyatları dəstəkləyə biləcək.
“Biz artıq potensial layihələr üzərində işləmək üçün resurslar
ayırmışıq. Bu o deməkdir ki, müqavilə bağlandıqdan sonra regional
strategiyamızla sıx əlaqəli şəkildə Türkmənistanda layihə
portfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlaya biləcəyik”, – deyə
Kueni qeyd edib.
O, əlavə edib ki, layihələrin hazırlanması üçün resurslar artıq
ayrılıb ki, bu da hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonra ölkədə layihə
portfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlamağa imkan
verəcək.
“Yanaşmamızın digər vacib elementi yerli Aİ Nümayəndəlikləri ilə
sıx əlaqədir. Bu əməkdaşlıq yerində mövcudluğumuzu gücləndirir və
fəaliyyətlərimizin Avropa İttifaqının prioritetləri və dəyərləri
ilə uyğunlaşdırılmasını təmin etməyə kömək edir”, – o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Aİ nümayəndə heyətləri ilə əlaqələr bankın
yanaşmasının əsas hissəsidir və Aİ prioritetlərinə uyğunluğu təmin
edir.
“Aşqabaddakı Aİ Nümayəndəliyi ilə sıx əməkdaşlığımız effektiv
tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsində və gələcək layihələrin ölkəyə
və regiona maddi fayda gətirməsinin təmin edilməsində mühüm rol
oynayacaq”, – deyə o vurğulayıb.
Qeyd edək ki, 1958-ci ildə təsis edilmiş və mərkəzi ofisi
Lüksemburqda yerləşən Avropa İnvestisiya Bankı (EIB), həm Aİ
ölkələrində, həm də dünyanın tərəfdaş ölkələrində infrastruktur,
iqlim, enerji, nəqliyyat, rəqəmsallaşdırma və digər inkişaf
sahələrində layihələr üçün uzunmüddətli maliyyələşdirmə təmin edən
Avropa Birliyinin kredit təşkilatıdır. Bank hazırda 160-dan çox
ölkə ilə davamlı inkişafın, iqlim təşəbbüslərinin və iqtisadi
inteqrasiyanın dəstəklənməsinə diqqət yetirir.
Son illərdə Türkmənistan və EIB əsasən bankın ölkədə fəaliyyətə
başlamasına imkan verəcək hüquqi çərçivənin yaradılmasına yönəlmiş
dialoqda fəal iştirak ediblər. Xüsusilə, tərəflər EIB-in
Türkmənistanda layihə maliyyələşdirilməsi üçün hüquqi bazanı
müəyyən edəcək Çərçivə Sazişi üzərində danışıqlar aparırlar.
Potensial əməkdaşlıq sahələrinə nəqliyyat infrastrukturu, xüsusən
də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (TCITR) ilə bağlı
layihələr, eləcə də bərpa olunan enerji, rəqəmsallaşdırma, su
idarəçiliyi və digər davamlı inkişaf sektorlarındakı təşəbbüslər
daxildir.
