NATO-nun Ankarada keçirilən 36-cı Zirvə toplantısı çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampla Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında baş tutan görüşün əsas müzakirə mövzularından biri F-35 qırıcılarının Türkiyəyə mümkün satışı olub.
Modern.az xəbər verir ki, görüşdən sonra jurnalistlərin suallarını cavablandıran Donald Tramp Vaşinqtonun bu məsələyə müsbət yanaşdığını bildirib.
“Niyə də yox?! Hazırda Türkiyə ilə münasibətlərimiz xeyli yaxşıdır. Türkiyə bir çox məsələdə gözləntilərimizi doğruldaraq bəzi müttəfiqlərdən daha etibarlı tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirib”, – Tramp deyib.
ABŞ prezidentinin bu açıqlaması Ankara üçün mühüm siyasi siqnal kimi qiymətləndirilir. Çünki Türkiyə 2019-cu ildə Rusiyadan S-400 zenit-raket kompleksləri aldığına görə F-35 proqramından çıxarılmışdı.
İsraildə isə Trampın qərarı narahatlıqla qarşılanıb. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu bildirib ki, F-35 qırıcılarının Türkiyəyə mümkün satışı məsələsi istisna olmaqla, Trampın Yaxın Şərq siyasətinə dair mövqeyini dəstəkləyir.
Netanyahunun fikrincə, ABŞ-ın Türkiyəyə F-35 qırıcıları satması Yaxın Şərqdə mövcud hərbi güc balansına təsir göstərə bilər.
F-35-i fərqləndirən əsas xüsusiyyət nədir?
F-35 inkişaf etmiş sensor sistemləri, süni intellekt dəstəkli döyüş texnologiyaları və geniş məlumat mübadiləsi imkanları ilə təchiz edilmiş beşinci nəsil çoxməqsədli döyüş təyyarəsidir.
Maksimal sürəti saatda təxminən 1900 kilometrə çatsa da, əsas üstünlüyü sürət deyil.
F-35 döyüş meydanında təkcə hədəfi aşkarlayıb məhv etmir. Təyyarənin sensorları topladığı məlumatları real vaxt rejimində digər qırıcılara, pilotsuz uçuş aparatlarına və komanda-idarəetmə sistemlərinə ötürə bilir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu xüsusiyyət mürəkkəb hava əməliyyatlarında F-35-i sadəcə döyüş təyyarəsi deyil, eyni zamanda “uçan komanda mərkəzi”nə çevirir. Bunun sayəsində eyni əməliyyatda iştirak edən köhnə nəsil qırıcıların da döyüş effektivliyi əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Radarlardan yayınır, 9G yüklənməyə tab gətirir
Xüsusi “stealth” texnologiyası ilə hazırlanan F-35 radarlar tərəfindən aşkarlanma ehtimalını minimuma endirmək üçün layihələndirilib və dünyanın ən müasir döyüş təyyarələrindən biri hesab olunur.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin məlumatına görə, F-35A modeli 9G yüklənməyə tab gətirir. Başqa sözlə, pilot Yer cazibə qüvvəsindən doqquz dəfə artıq yüklənmə şəraitində belə döyüşü davam etdirə bilir.
Dünyanın ən bahalı silah proqramı
F-35 layihəsi hazırda dünyanın ən böyük və ən bahalı hərbi layihəsi hesab olunur. Təyyarənin bir ədədinin qiyməti təxminən 80 milyon dollar təşkil edir.
Bununla belə, layihə problemlərdən də yan keçməyib. 2024-cü ilin noyabrında məxfiliyi ləğv edilən Pentaqon hesabatında altı il davam edən döyüş sınaqları zamanı texniki xidmət gecikmələri, silah sistemlərinin dəqiqliyi və kibertəhlükəsizlik sahəsində bir sıra çatışmazlıqların qeydə alındığı bildirilib.
“Bloomberg”in məlumatına görə, ən ciddi problemlərdən biri təyyarənin texniki nasazlıqların diaqnostikası sisteminin tez-tez yanlış xəbərdarlıqlar verməsi olub. Bəzi hallarda təmir müddətinin planlaşdırılandan iki dəfəyədək uzun çəkdiyi də qeyd edilir.
F-35-lər hansı ölkələrdə var?
Proqnozlara görə, 2030-cu ilə qədər Avropada 550-dən çox F-35 xidmət göstərəcək.
Hind-Sakit okeanı regionunda isə 2035-ci ilədək bu göstəricinin 300-ü keçəcəyi gözlənilir.
Hazırda ABŞ-la yanaşı ümumilikdə 19 ölkə F-35 proqramına qoşulub və ya bu qırıcıları sifariş edib.
Proqramın əsas iştirakçıları sırasında Böyük Britaniya, İtaliya, Niderland, Kanada, Avstraliya, Danimarka və Norveç yer alır.
Beləliklə, Trampın Türkiyəyə F-35 satışına müsbət yanaşması təkcə Ankara-Vaşinqton münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı deyil, həm də NATO daxilində və Yaxın Şərqdə hərbi-siyasi balansı dəyişə biləcək qərarlardan biri kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən məsələ həm NATO daxilində, həm də Yaxın Şərqdə diqqətlə izlənilir.
