Bakı.Trend:
Azərbaycan bərpa olunan enerji sektorunun inkişafını ardıcıl
şəkildə genişləndirir, ənənəvi neft-qaz modelini tədricən daha da
şaxələndirilmiş enerji strukturu ilə tamamlayır. Son illərdə ölkədə
günəş və külək enerjisi istehsal güclərinin əhəmiyyətli dərəcədə
artırılması, həmçinin elektrik enerjisinin xarici bazarlara mümkün
ixracı üçün baza formalaşır.
Elan olunmuş planlara və imzalanmış sazişlərə əsasən, 2030-cu
ilə qədər Azərbaycanda bərpa olunan enerji mənbələri (BEM) üzrə 6
QVt-a qədər gücün istismara verilməsi mümkündür, daha uzunmüddətli
perspektivdə isə bu göstərici 8 QVt-a yaxınlaşa bilər. Hərçənd,
yeni güclərin bir hissəsi elə əvvəldən yalnız daxili tələbatın
ödənilməsi üçün deyil, həm də ixrac resursu kimi nəzərdə
tutulub.
Sektorda investisiya fəallığı da artır. Qiymətləndirmələrə görə,
yaxın illərdə “yaşıl” enerji layihələrinə yönəlmiş xarici
investisiyaların ümumi həcmi təxminən 2 milyard dollar təşkil edə
bilər. Paralel olaraq, günəş və külək elektrik stansiyalarının
tikintisi üzrə bir sıra layihələr həyata keçirilir – söhbət ümumi
büdcəsi təqribən 2,5–3 milyard dollar olan və müxtəlif icra
mərhələlərində olan təxminən on obyektdən gedir.
Külək enerjisi sahəsi xüsusilə nəzərəçarpan dinamika nümayiş
etdirir. Son illərdə külək qurğularında elektrik istehsalının həcmi
əhəmiyyətli dərəcədə artıb ki, bu da həm yeni güclərin istismara
verilməsi, həm də enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi ilə
bağlıdır.
Əsas layihələr sırasında təxminən 240 MVt gücündə Xızı–Abşeron
külək parkı, 230 MVt gücündə Qaradağ günəş elektrik stansiyası,
eləcə də Qarabağ iqtisadi rayonunda yeni enerji obyektləri yer
alır. Sonuncu, regionun daha geniş bərpa prosesi çərçivəsində
enerji sisteminin faktiki olaraq sıfırdan qurulduğu və bərpa olunan
mənbələrin prioritet tətbiq sahəsi kimi qiymətləndirilir.
Elektrik enerjisi istehsalına paralel olaraq, elektrik
enerjisinin ötürülməsi və ixracı məsələlərinə də diqqət ayrılır.
Prioritetlər sırasında, o cümlədən Türkiyə ərazisi üzərindən
olmaqla, dövlətlərarası əlaqələrin genişləndirilməsi, həmçinin
Cənubi Qafqazın enerji sistemlərinin regional inteqrasiyasının
inkişafı yer alır. Bu kontekstdə “yaşıl” elektrik enerjisinin
Avropaya tədarükünü də əhatə edən yeni ixrac dəhlizlərinin
yaradılması layihələri müzakirə olunur.
Təşəbbüslərin həyata keçirilməsində “Masdar” və “TotalEnergies”
kimi şirkətlər, eləcə də Dünya Bankı daxil olmaqla
beynəlxalq maliyyə institutları iştirak edir. Onların iştirakı
investisiyaların cəlb olunmasına və müasir texnoloji həllərin
tətbiqinə töhfə verir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan iri neft və qaz ixracatçısı kimi
mövcud rolunu qoruyur. Mövcud model paralel inkişafı nəzərdə tutur:
karbohidrogenlərdən əldə olunan gəlirlər bərpa olunan mənbələrdən
elektrik enerjisinin istehsalı və ixracı üzrə yeni istiqamətin
formalaşdırılması ilə uzlaşdırılır.
Qlobal enerji bazarlarında uzunmüddətli dəyişikliklər şəraitində
bu yanaşma dayanıqlılıq amili kimi qiymətləndirilir. Coğrafi
mövqeyindən, resurs potensialından və investisiya cəlbediciliyindən
istifadə edən Azərbaycan, xarici bazarlarda mövqeyini
genişləndirməyə davam edir və tədricən “yaşıl” generasiyanın
inkişafına yönəlmiş enerji sektorunun yeni
konfiqurasiyasını formalaşdırır.
