Bakı. Trend:
Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyəti “Banklarda
stres-testlərin aparılması Qaydası”nı təsdiqləyib.
Trend xəbər
verir ki, bununla bağlı AMB-nin sədri Taleh Kazımov qərar
imzalayıb.
Yeni qaydalar banklarda risklərin qiymətləndirilməsi,
stres-testlərin təşkili, modellərin hazırlanması və nəticələrin
qiymətləndirilməsi mexanizmlərini müəyyən edir.
Qərara əsasən, banklar risk profilinə mənfi təsir göstərə
biləcək hadisələrin müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi
məqsədilə stres-testlər aparmalı, nəticələr əsasında isə tədbirlər
planı hazırlamalıdır. Stres-testlər risklərin idarə edilməsi
funksiyasını həyata keçirən struktur bölmələr tərəfindən digər
aidiyyəti bölmələrlə birgə hazırlanacaq, İdarə Heyəti ilə
razılaşdırıldıqdan sonra isə Müşahidə Şurası və Riskləri İdarəetmə
Komitəsi tərəfindən təsdiqlənəcək.
Sənədə görə, stres-testlərin keçirilmə tezliyi bankın fəaliyyət
xüsusiyyətləri, risklərin miqyası, bazar və makroiqtisadi şəraitdə
baş verən dəyişikliklər nəzərə alınmaqla müəyyən ediləcək.
Stres-testlərin nəticələri bankın strateji planlaşdırılması, risk
iştahası, daxili siyasəti və limitlərinin formalaşdırılmasında
istifadə olunacaq.
Qaydalarda stres-test modellərinin hazırlanmasına dair geniş
tələblər də müəyyənləşdirilib. Belə ki, modellər iqtisadi, maliyyə
və statistik nəzəriyyələrə əsaslanmalı, bankın ölçüsü, fəaliyyəti
və risk səviyyəsinə uyğun qurulmalıdır. Modellərin statistik və
iqtisadi baxımdan etibarlı olması, iqtisadi göstəricilər arasındakı
əlaqələrin məntiqə uyğun şəkildə nəzərə alınması tələb olunur.
Bundan əlavə, stres-testlərin hazırlanması zamanı ekonometrik
modellərdən istifadə edilməli, modellər müxtəlif iqtisadi dövrlər
və ssenarilər üzrə yoxlanılmalıdır. Makroiqtisadi göstəricilərin
bankın risk profilinə təsiri də proqnozlaşdırılmalıdır.
Qaydalara əsasən, banklar portfel və ya ümumi bank səviyyəsində
həssaslıq və ssenari təhlilləri aparmalıdır. Həssaslıq təhlilləri
risk amillərinin banka təsirini ölçmək məqsədi daşıyır. Bu
çərçivədə faiz dərəcələrinin dəyişməsi, likvid aktivlərin dəyərinin
azalması, iri tərəfdaşların iflası və digər şoklar qiymətləndirilə
bilər.
Ssenari təhlilləri isə “çox əlverişsiz”, “əlverişsiz” və
“ehtimal olunan” ssenarilər üzrə həyata keçiriləcək. Təhlillərdə
həm tarixi məlumatlar, həm də hipotetik hadisələr nəzərə
alınacaq.
Sənədə əsasən, banklar minimum olaraq likvidlik, kredit, bazar
və əməliyyat riskləri üzrə stres-testlər keçirməlidir. Likvidlik
riski üzrə testlərdə bazardakı vəziyyət, kredit və digər risklər
nəzərə alınacaq. Kredit riski üzrə təhlillərdə kredit portfelinin
xüsusiyyətləri, təminat qismində çıxış edən qiymətli kağızların
dəyərinə təsir göstərə biləcək hadisələr də qiymətləndiriləcək.
Əməliyyat riskləri üzrə stres-testlərdə iqtisadi böhran dövründə
bankdaxili dələduzluq hallarının artması kimi risklər də nəzərə
alınmalıdır. Bazar riski üzrə təhlillərdə isə faiz dərəcələri,
valyuta məzənnələri, qiymətli kağızların və əmtəələrin
qiymətlərindəki dəyişikliklərin banka təsiri
qiymətləndiriləcək.
Qaydalarda “bottom-up” stres-testlərinə dair tələblər də yer
alıb. Belə ki, AMB hər il dekabrın 30-dək illik, iyunun 30-dək isə
yarımillik stres-testlər üçün makroiqtisadi proqnozları banklara
təqdim edəcək.
Sistem əhəmiyyətli banklar “bottom-up” stres-testlərini
yarımillik və illik əsasda, digər banklar isə illik əsasda həyata
keçirməlidir. İllik stres-testlərin nəticələri və tədbirlər planı
makroiqtisadi proqnozlar təqdim olunduqdan sonra 45 təqvim günü
ərzində Mərkəzi Banka təqdim edilməlidir.
Qaydalara əsasən, “bottom-up” stres-testləri zamanı kredit
portfelinin məqsədli şəkildə kiçildilməsi, aktivlərin risk qrupunun
yaxşılaşdırılması və ya əlverişsiz ssenarilərdə gəlirlərin süni
artırılması kimi hallara yol verilmir.
AMB tərəfindən təqdim edilən nəticələr 30 təqvim günü ərzində
qiymətləndiriləcək və nəticələr risk-əsaslı nəzarət prosesində
nəzərə alınacaq.
