Bakıda keçirilən 13-cü Dünya Şəhər Forumunun kənarında
BMT-Habitat, UNEP və UNESCAP tərəfindən təşkil edilmiş MoveSafe+
proqramı — «Cənub-Şərqi, Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyada Davamlı
Şəhər Mobilliyin Gücləndirilməsi» çərçivəsində regional seminar
keçirildi. Tədbir iştirakçı ölkələrdən milli nümayəndə heyətlərini,
şəhər nümayəndələrini və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarını bir
araya gətirdi. Təmsil olunan şəhərlər arasında Almatı BMT-Habitat
ilə beynəlxalq tərəfdaşlıq çərçivəsində Vision Zero Community və
Gorozhanym fondları tərəfindən hazırlanmış yol təhlükəsizliyi
layihəsi konsepsiyasını təqdim edən yeganə Mərkəzi Asiya şəhəri
oldu.
Tədbir eyni zamanda regional bilik mübadiləsi barədə daha geniş
müzakirəyə zəmin yaratdı. İki milyonu aşan əhalisi ilə Mərkəzi
Asiyanın ən böyük şəhəri olan Almatı Azərbaycan və regionun digər
ölkələrinin şəhər kontekstinə birbaşa uyğun olan təkrarlana bilən
model təqdim edir. Sürətli motorlaşma, qarışıq funksiyalı küçə
mühiti və mövcud infrastruktur ilə faktiki mobillik modelləri
arasındakı uçurum sovet sonrası şəhərlərin ortaq problemləridir —
Almatıda hazırlanmış metodologiya isə məhz böyük kapital
investisiyaları tələb etmədən bu kontekstdə işləmək üçün nəzərdə
tutulmuşdur. Bakı forumu iştirakçı ölkələrin şəhər nümayəndələri,
tədqiqatçılar və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları arasında birbaşa
iş əlaqələri qurdu və yol təhlükəsizliyi siyasəti, məlumat toplama
standartları və taktiki urbanizm yanaşmaları üzrə davamlı mübadilə
üçün zəmin yaratdı.
«Almatıda topladığımız məlumatlar göstərir ki, yol
təhlükəsizliyi problemini yalnız nəzarət tədbirləri ilə həll etmək
mümkün deyil. Əsl məsələ məkansaldır: müstəsna olaraq tranzit
dəhlizi kimi layihələndirilmiş küçələrdən eyni vaxtda məktəbə gedən
uşaqlar, məsciddən çıxan ziyarətçilər, çatdırılma nəqliyyatı
vasitələri və park edilmiş avtomobillər istifadə edir. Pilot
layihəmiz sübut etdi ki, sakinlər, şəhər rəsmiləri və ekspertlər bu
ziddiyyətləri birlikdə xəritəyə çəkib həll yollarını birgə
işlədikdə, nəticə yalnız texniki cəhətdən düzgün deyil — insanların
saxlamağa və genişləndirməyə hazır olduğu bir şeyə çevrilir», —
deyə Vision Zero Community-nin direktoru Yerkanat Zaitov
bildirdi.
Bakı seminarında Chişinău, Kraqujevac, Vushtri və Bişkek şəhər
nümayəndələri iştirak etdi. Sessiya pilot şəhərlərin dərslərinin
ümumiləşdirilməsinə, məlumat və metodologiyanın nəzərdən
keçirilməsinə və milli yol təhlükəsizliyi yol xəritələrinə doğru
istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsinə həsr olundu.
Almatının təqdimatı layihənin tam dövrünü əhatə etdi: statistik
bazadan — Qazaxıstan 2024-cü ildə 31 500-dən çox yol qəzası və 2
579 ölüm qeydə aldı, Almatının payına isə 6 700-dən çox hadisə
düşür — sahə analizinə və birgə dizayn seminarlarına, Gorny Gigant
məhəlləsi üçün hazırlanmış üç məkan ssenarisinə qədər.
1997-ci ildə İsveçdə ilk dəfə işlənib hazırlanmış Vision Zero
yanaşması yol ölümlərinin qaçılmaz olmadığı və təhlükəsizliyə görə
məsuliyyətin ilk növbədə fərdi sürücülərdən deyil, infrastruktur
dizaynerlərindən asılı olduğu prinsipindən çıxış edir.
Yol ölümü problemləri bütün Mərkəzi Asiya ölkələri üçün ortaq
xarakter daşıyır. ÜST
qiymətləndirmələrinə görə, Azərbaycanda yol nəqliyyat
qəzalarında ölüm göstəricisi hər 100 000 nəfərə 17,2-ni təşkil edir
ki, bu da həm Asiya-Sakit okean regionunun (15,2), həm də Mərkəzi
və Qərbi Asiyanın (13,1) orta göstəricisini üstəlir. Piyada
ölümləri ölkədəki bütün yol ölümlərinin 43 faizini təşkil edir — bu
regional ortalamadan xeyli yüksəkdir — və Almatının pilot
məhəllələrində sənədləşdirilmiş şəraitə yaxın olan piyada
infrastrukturu sahəsindəki struktur çatışmazlığına işarə edir. Həm
Bakının, həm də Almatının şəhər toxuması avtomobil axınına yönəlmiş
infrastruktur inkişafının onilliklərini əks etdirir; mövcud
təhlükəsizlik çərçivələri ilə ölçülə bilən nəticələr arasındakı
siyasət uçurumu isə hər iki şəhərdə müqayisəli xarakter daşıyır.
Almatı pilot layihəsinin metodologiyası — açıq məlumat təhlilini,
sakin iştirakını və aşağı dəyərli taktiki müdaxilələri
birləşdirərək — məhz bu cür kontekstə ötürülə bilmək üçün
hazırlanmışdır; hərəkətə keçmək üçün nə böyük kapital büdcələri, nə
də institusional yenidənqurma ön şərt kimi tələb olunmur.
Vision Zero Community 2024-cü ildə Sergek Group-un — yol
təhlükəsizliyi sahəsində sistematik yanaşmaların təşviqinə həsr
olunmuş müstəqil ictimai fondun yaradılmasını dəstəkləyən,
Almatının fiziki video müşahidə infrastrukturu daxil olmaqla ağıllı
şəhər həlləri işləyib hazırlayan Qazaxıstan texnologiya şirkəti —
dəstəyi ilə qurulmuşdur. Fondun Almatıdakı fəaliyyəti Qazaxıstanda
şəhər məlumat analizini, sakinlərin iştirakçı cəlbini və taktiki
urbanizmi təhlükəsizlik müdaxiləsinin inteqrasiya olunmuş
komponentləri kimi birləşdirən ilk layihəni təmsil edir. Almatı
pilot layihəsinin nəticələrinin 2027-ci ildə beynəlxalq BMT-Habitat
tədbirində təqdim edilməsi gözlənilir və Qazaxıstan və daha geniş
Mərkəzi Asiya regionundakı digər şəhərlər üçün təkrarlana bilən
metodologiya kimi xidmət edəcəkdir.
Kommunikasiyalar Departamenti
Sergek Group
Akerke Tolegen
