Bakı. Trend:
Bakıda keçirilmiş WUF13 çərçivəsində Zero Waste
Foundation sürətli urbanizasiya, mənzil tələbatı və iqlim siyasəti
arasında artan əlaqəyə diqqət çəkərək, Antalyada keçiriləcək COP31
ərəfəsində dairəvi və aşağı karbonlu mənzil strategiyalarını
şəhərlərin dayanıqlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biri
adlandırıb.
Sürətli urbanizasiya, artan mənzil tələbatı və güclənən iqlim
təzyiqi BMT-Habitat tərəfindən 17-22 may tarixlərində Bakıda təşkil
olunan 13-cü Ümumdünya Şəhər Forumunun
(WUF13) əsas müzakirə mövzularından biri olub. COP31-ə hazırlıq fonunda
hökumətlər, beynəlxalq təşkilatlar və ekspert dairələri şəhərlərin
gələcəyi, mənzil sistemləri, ekoloji dayanıqlılıq və iqlimə həssas
şəhər siyasətləri ətrafında müzakirələri intensivləşdirirlər.
Dayanıqlı urbanizasiya sahəsində dünyanın aparıcı platformalarından
biri kimi tanınan WUF13 şəhərlərin yeni iqlim, demoqrafik və resurs
çağırışlarına necə uyğunlaşmalı olduğu məsələsinə qlobal diqqət
yönəldib.
Zero Waste Foundation bildirib ki, WUF13 kimi platformalar
iqlimə dayanıqlı şəhər inkişafı, dairəvi iqtisadiyyat modelləri və
ekoloji keçid üzrə beynəlxalq əməkdaşlığın və siyasi dialoqun
gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Fondun fikrincə, COP31
ərəfəsində dayanıqlı mənzil siyasətləri, dairəvi iqtisadiyyat
strategiyaları və aşağı karbonlu şəhər sistemləri şəhərlərin
gələcəyi ilə bağlı qlobal müzakirələrin mərkəzində qalacaq.
Zero Waste Foundation-ın prezidenti və COP31 üzrə Climate
High-Level Champion Samed Ağırbaş resurs səmərəliliyini, iqlim
məsuliyyətini və uzunmüddətli ekoloji dayanıqlılığı birləşdirən
şəhər sistemlərinin yaradılmasına ehtiyacın getdikcə artdığını
vurğulayıb.
Ağırbaşın sözlərinə görə, dayanıqlı və iqlimə davamlı şəhərlərə
keçid COP31-ə gedən yolda beynəlxalq iqlim gündəminin müəyyənedici
istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq. Fond həmçinin qeyd edib ki,
gələcəyin şəhərləri iqlim risklərinə, əhali artımına və təbii
resurslar üzərində güclənən təzyiqə cavab verməyə hazır
olmalıdır.
COP31 ərəfəsində müzakirələr sürətlənir
Proqnozlara görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70
faizi şəhərlərdə yaşayacaq. Bu isə şəhər əhalisinin daha 2,5
milyard nəfər artması deməkdir. Urbanizasiya artımının təxminən 90
faizinin Asiya və Afrika ölkələrinin payına düşəcəyi
gözlənilir.
Mövcud tendensiyalar davam edərsə, əsrin ortalarına qədər 4,6
milyarda yaxın insan gecəqondularda və ya keyfiyyətsiz ev
şəraitində yaşaya bilər. Bu isə əhalinin isti hava şəraiti,
daşqınlar, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi və su çatışmazlığı kimi
risklər qarşısında həssaslığını artıracaq.
Ekspertlərin hesablamalarına görə, 2050-ci ilə qədər dünyada hər
il ən azı 40 milyon yeni mənzilə ehtiyac yaranacaq. Bu ehtiyac
xüsusilə Saxaradan cənubda yerləşən Afrika ölkələrində və Asiyanın
bəzi regionlarında daha kəskin hiss olunacaq. Bu rəqəm hər gün
təxminən 96 min əlçatan mənzilin tikintisinə bərabərdir.
Bu fonda dayanıqlı şəhər transformasiyası ilə bağlı müzakirələr
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə
Konvensiyası çərçivəsində noyabr ayında Türkiyənin ev sahibliyi
edəcəyi COP31 ərəfəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
“Sıfır tullantı – şəhərlər üçün sistemli həll
yolu”
Sıfır Tullantı Hərəkatının banisi, BMT-nin Sıfır Tullantı üzrə
Yüksək Səviyyəli Məsləhət Şurasının sədri və Zero Waste
Foundation-ın fəxri prezidenti Zati-aliləri Əminə Ərdoğanın irəli
sürdüyü yanaşma çərçivəsində görülən işlərdən danışan Ağırbaş
bildirib ki, mənzil sektoru qarşıdakı onilliklərin əsas iqlim və
resurs çağırışlarından birinə çevriləcək. Bu gün tikinti sektoru
artıq qlobal istixana qazı emissiyalarının təxminən 40 faizinə
cavabdehdir və dünya enerjisinin üçdəbirindən çoxunu istehlak edir.
Bundan başqa, hasil edilən xammalın demək olar ki, yarısı və qlobal
şirin su ehtiyatlarının 20 faizdən çoxu bu sektorun payına
düşür.
Ağırbaş həmçinin qeyd edib ki, şəhərlərin sürətli böyüməsi və
yeni mənzillərin tikintisi meşələrə, bataqlıq ərazilərə və
biomüxtəlifliyə təzyiqi artırır, infrastrukturun genişlənməsi isə
ekosistemlərin pozulmasını daha da dərinləşdirir.
Onun sözlərinə görə, sıfır tullantı prinsipləri şəhər inkişafını
ətraf mühitə dağıdıcı təsirdən ayırmağa imkan verir.
“Material seçimi və modul layihələndirmədən söküntü və təkrar
istifadəyə qədər mənzilin bütün həyat dövrü boyunca sıfır tullantı
prinsipləri tətbiq edilərsə, şəhər genişlənməsi daha dayanıqlı və
resurs baxımından səmərəli ola bilər”, – deyə o bildirib.
Dairəvi mənzil yanaşması və aşağı karbonlu istehsalata
keçid
Ağırbaş mənzili sadəcə tikinti obyekti kimi deyil, dairəvi
iqtisadiyyat prinsipləri əsasında formalaşan dinamik material və
enerji sistemi kimi xarakterizə edib.
Onun sözlərinə görə, gələcəyin şəhər planlaşdırmasının əsasını
materiallardan məsuliyyətli istifadə, modul tikinti
texnologiyaları, təkrar emal sistemləri, binaların enerji səmərəli
istismarı və adaptiv memarlıq təşkil etməlidir.
O, həmçinin “sökülmə üçün layihələndirmə” yanaşmasının
əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma binaların istismar müddəti başa
çatdıqdan sonra onların elementlərinin tullantı kimi utilizasiyaya
göndərilməsi əvəzinə sökülərək yenidən istifadə olunmasına imkan
verir.
“Binalar material banklarına çevrilə bilər. Bu, yeni istehsala
tələbatı azaldır və resurslardan daha səmərəli istifadə
dövriyyəsinin qurulmasına dəstək verir”, – deyə Ağırbaş
bildirib.
Hazırda materialların istehsalı və tikinti prosesi zamanı
yaranan emissiyaları ifadə edən təcəssüm olunmuş karbon qlobal
emissiyaların təxminən 11 faizini təşkil edir. Ağırbaşın sözlərinə
görə, dairəvi təcrübələr və sıfır tullantı yanaşması 2050-ci ilə
qədər tikilmiş mühitdə daxil edilmiş karbonu 75 faizə qədər azalda,
eyni zamanda sektorun iqtisadi səmərəliliyini artıra bilər.
Əlaqə: Ahmet Musa Bala | [email protected]
