Bakı. Trend:
Bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycan 239,4 milyon ABŞ
dolları dəyərində qızıl ixrac edib.
Bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi
(İİTKM) “İxrac icmalı”nın 2026-cı il üçün avqust sayında
bildirilib.
Məlumata görə, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 60,6
milyon ABŞ dolları və ya 33,9% çoxdur.
Təkcə iyulda isə Azərbaycan 37,2 milyon ABŞ dolları dəyərində
qızıl ixrac edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrünı nisbətən 3,3
milyon ABŞ dolları və ya nisbətən 9,7% çoxdur.
Qeyd edək ki, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanın
qeyri-neft sektoru üzrə ixracı (qeyri-monetar qızıl istisna
olmaqla) 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 18,3% artaraq
2,5 milyard ABŞ dolları təşkil edib.
Qızılın Azərbaycan iqtisadiyyatındakı əhəmiyyəti yalnız ixrac
göstəriciləri ilə məhdudlaşmır. Qiymətli metal Azərbaycan
Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) investisiya portfelinin
ən böyük komponentidir və fondun aktivlərinin 36%-ni təşkil
edir.
Beynəlxalq reytinq agentliyi “Fitch Ratings”in yeni hesabatına
görə, 2026-cı ilin birinci rübünün sonuna ARDNF-in aktivləri 73,5
milyard ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da Azərbaycanın 2026-cı il
üçün proqnozlaşdırılan ÜDM-nin 93,2%-nə bərabərdir.
“Fitch” qeyd edir ki, 2023-cü ildən 2026-cı ilin birinci rübünə
qədər ARDNF aktivlərinin 19,4 milyard dollar artmasına qızıl
aktivləri birbaşa töhfə verib. Bu artımın 26%-i həcm effekti
hesabına formalaşıb.
Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycanın “BBB-”
səviyyəsində olan suveren reytinqi ARDNF-nin əhəmiyyətli həcmdə
aktivlərinə görə bir pillə yüksəlir. Bu aktivlər ölkəyə yüksək
səviyyədə xarici valyuta likvidliyi və xalis xarici kreditor
statusu təmin edir.
“Fitch” qızıl qiymətlərinin artmasının ARDNF-in aktivlərinin
həcminə müsbət təsir göstərdiyini, lakin bu təsirin qızıl
ehtiyatlarının həcmindəki dəyişikliklərlə müəyyən dərəcədə
kompensasiya oluna biləcəyini bildirir. Agentliyin məlumatına görə,
2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında ARDNF investisiya portfelinin
yenidən balanslaşdırılması çərçivəsində qızıl ehtiyatlarının bir
hissəsinin toplanmış satışı həyata keçirilib.
Bununla yanaşı, “Fitch” qızılın Qafqaz və Mərkəzi Asiya
ölkələrinin xarici maliyyə mövqelərində artan roluna diqqət
çəkir.
“Qızıl region ölkələrinin xarici suveren buferlərinin
strukturunda daha böyük əhəmiyyət qazanıb. Özbəkistan beynəlxalq
ehtiyatlarında qızılın ən yüksək payına malik ölkədir,
Qırğızıstanın ehtiyatlarının böyük hissəsi də qızılın payına düşür.
Ölkənin əhəmiyyətli xarici ehtiyatlarının əsasını təşkil edən
Azərbaycan Dövlət Neft Fondu qızılda əhəmiyyətli aktivlərə
malikdir”, – deyə agentlik bildirib.
“Fitch”in məlumatına görə, qızıl qiymətlərinin artması qızıl
ixrac edən ölkələrin tədiyə balansına da dəstək verib. Agentlik
Özbəkistanda qızıl ixracının artmasının təsiri ilə cari hesab
kəsirinin 2023-2025-ci illər arasında əhəmiyyətli dərəcədə
azaldığını, Qırğızıstanın da qızıl qiymətlərinin dinamikası və
qızıl ixracından faydalandığını qeyd edir.
Bununla belə, agentlik qızılın ehtiyatlarda və ixracda payının
artmasının qiymətli metalın qiymətində kəskin eniş baş verdiyi
halda region ölkələri üçün həssaslıq yarada biləcəyini
vurğulayır.
“Belə bir azalma halında qızıl istehsal edən ölkələrin nominal
ÜDM-i, büdcə göstəriciləri və tədiyə balansı göstəriciləri
pisləşəcək, ehtiyatlarının tərkibində qızılın payı yüksək olan
dövlətlərdə isə ehtiyatların dəyəri azalacaq”, – deyə “Fitch”
bildirib.
Agentlik əlavə edib ki, qızıl qiymətlərinin öz-özlüyündə
azalmasının bu suveren borcalanlara münasibətdə mənfi reytinq
tədbirlərinə səbəb olacağı gözlənilir.
Beləliklə, Azərbaycanın qızıl ixracının artması həm qeyri-neft
ixracının genişlənməsi, həm də ölkənin xarici maliyyə mövqeyində
qızıl aktivlərinin artan əhəmiyyəti fonunda diqqət çəkir.
